ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਵਿਨੋਦ ਫ਼ਕੀਰਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ -
ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਲ 'ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ' ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਰੀਬ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਸੌਦਾਗਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
"ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ ਹੋ! ਤੇਰਾ ਕੌਣ ਵਿਚਾਰਾ ਹੋ! ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਵਾਲਾ ਹੋ!"
ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਲੋਹੜੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿਲ, ਫੁੱਲੀਆਂ, ਰਿਉੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਬਰਕਤ ਬਣੀ ਰਹੇ।
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਰੌਣਕ
ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ **ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ** ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਦੀ ਖੀਰ (ਰੋਹ ਦੀ ਖੀਰ) ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 'ਮਾਘੀ' ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਲੋਹੜੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਆਂਢੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਗਿੱਧਾ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਰ
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਲੋਹੜੀ ਵੀ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਸੀ ਵਿਤਕਰੇ ਭੁਲਾ ਕੇ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।